Παρασκευή, Νοεμβρίου 18, 2005

Αθωνικόν έπος ΙΙΙ

Το πρωί της επόμενης μέρας, αφού αποχαιρετίσαμε τον Βησσαρίωνα, ο Νικόδημος μας πήγε με το αγροτικό του ως τον αρσανά της γειτονικής σκήτης, όπου και περιμέναμε το καΐκι για την Μεγίστη Λαύρα. Στο καΐκι ξαναβρήκαμε τον Ιούλιο και τον Κατιλίνα, οι οποίοι δήλωσαν ότι τα είχαν παίξει - και πως θα προτιμούσαν να πάρουν αμέσως το δρόμο της επιστροφής προς την Ουρανούπολη.

«Τι έγινε Κατιλίνα;» ρώτησε κοροϊδευτικά ο Κριτίας. «Σου έπεσε βαριά η δόση της Ορθοδοξίας που πήρες;»

Ο Κατιλίνας ομολόγησε ευθαρσώς ότι καλή μεν η αυθεντική Ορθοδοξία, αλλά αυτός προτιμούσε την Ορθόδοξη άθληση στη …Θεσσαλονίκη, όπου υπήρχαν όλα τα καλά και οι ανέσεις του Θεού.

«Ελάτε, κουράγιο, δεν θέλω ηττοπάθεια!» τους φώναξα. «Θα φύγουμε αύριο, πάει και τελείωσε! Χαλαρώστε και απολαύστε το»

Η συντροφιά μας απόλαυσε κατ΄ αρχήν το θαλάσσιο ταξίδι. Ήταν μια υπέροχη ηλιόλουστη μέρα, η θάλασσα ακύμαντη, το φως θριαμβικό, η σύνθεση των χρωμάτων έκοβε την ανάσα. Από τις κλίμακες του πράσινου, που στολιζόντουσαν από τα μοναστικά κτίσματα στη στεριά, ως τα παιγνίδια του γαλάζιου, του λευκού και του χρυσού που έπαιζαν η θάλασσα, ο ουρανός και ο ήλιος ενθουσιάστηκε ακόμα και ο απαθής ως Βούδας Ιούλιος – και αναφώνησε «ουάου!». Το ξανάκανε λίγο αργότερα, όταν το παραδείσιο πράσινο αντικατέστησε η άγρια ομορφιά των πανύψηλων βράχων με τα ασκηταριά ψηλά, το επανέλαβε όταν το καΐκι έστριψε και παρέκαμψε τον φοβερό Ακράθω και για μια ακόμα φορά, όταν αντίκρισε την επιβλητική καστροπολιτεία της Μεγίστης Λαύρας.

Στο λιμανάκι περίμενε για να οδηγήσει τους προσκυνητές στη Μονή ένας ηλικιωμένος καλόγερος, λιγνός και σβέλτος. Μας δυσκόλεψε λιγάκι η ανηφόρα, γιατί κουβαλούσαμε επιπλέον δυο μεγάλες νταμιτζάνες κρασί και δυο μικρές τσίπουρο, ευλογία από τον Νικόδημο. Αφού αποθέσαμε τα μπαγκάζια μας, τριγυρίσαμε στους εσωτερικούς χώρους της Μονής. Ο Κριτίας, αφού μας έδειξε ορισμένα εμφανή δομικά στοιχεία από τον αρχαίο ναό της Αρτέμιδος ενσωματωμένα στα υφιστάμενα κτίρια, απομόνωσε έναν καλόγερο και έπιασε κουβέντα. Παρατηρούσαμε με περιέργεια την παντομίμα των σωμάτων, καθώς ο Κριτίας φαίνεται πως ζητούσε κάτι και ο μοναχός αρνιόταν. Σε λίγο ο Κριτίας ήρθε κοντά μας και μας ανακοίνωσε περιχαρής ότι είχε μάθει που βρισκόντουσαν τα «δαιμονικά» και ήταν έτοιμος να μας ξεναγήσει.

Τα «δαιμονικά» βρίσκονται λίγο έξω από τη Μονή. Πρόκειται για ένα σύνολο από εντυπωσιακά απομεινάρια του αρχαίου κόσμου, αφού περιλαμβάνουν ένα πέτρινο θυσιαστήριο, ένα ηλιακό ρολόι, ένα τεράστιο υπόσκαφο υπόγειο βαρέλι και διάφορα άλλα, ανάμεσα σε μεταγενέστερους χριστιανικούς ναΐσκους και προσκυνήματα. Αφού ολοκληρώσαμε την περιήγηση του χώρου και είδαμε όσα τα άπειρα μάτια μας ήταν σε θέση να διακρίνουν, καθίσαμε οι τέσσερις ακουμπώντας τις πλάτες σ΄ ένα τεράστιο αρχαίο πέτρινο πατητήρι.

«Εκπληκτικό!» αναφώνησε ο αγαθός Κατιλίνας, συγκινημένος. «Ένας κόσμος που άκμασε και που έφυγε .. έστω δια της βίας» είπε κοιτάζοντας λοξά τον Κριτία.

«Όλοι οι πολιτισμοί που τελειώνουν, τελειώνουν βίαια, αιματηρά…» είπε ο Κριτίας. «Δεν είναι αυτό που πρέπει να μας ξαφνιάζει. Απλώς, γνωρίζοντας την πραγματική ιστορία, είναι καλό να είμαστε σε θέση να ξεχωρίσουμε τα πνευματικά ζητούμενα από τα αμιγώς πολιτικά»

«Νομίζεις ότι υπάρχει τέτοιο θέμα για την ορθοδοξία;» ρώτησε ο Κατιλίνας.

Ο Κριτίας, σε μεγάλη φόρμα, πήρε το λόγο:

«Το πας φυρί φυρί να με κάνεις να πολυλογώ… Όχι ότι το αποφεύγω δηλαδή… Το καίριο πολιτικό πρόβλημα για τη χρησιμοποίηση του χριστιανισμού από τη ρωμαϊκή εξουσία ως επίσημη θρησκεία, ήταν η εδραίωση της θεϊκής φύσης του Ιησού. Η φύση του Ιησού, θεϊκή ή ανθρώπινη, δεν ήταν δεδομένη για όλους εκείνα τα χρόνια… Διάβασε προσεκτικά τις επιστολές του Παύλου και θα διαπιστώσεις ότι πουθενά δεν αποκαλεί τον Ιησού Θεό, ούτε προσεύχεται ποτέ σε αυτόν! Ο Κωνσταντίνος έλυσε το πρόβλημα με τις συνόδους, όπου δια ψηφοφορίας και σχετικής πλειοψηφίας, ο Ιησούς αναγορεύτηκε τέλειος Θεός - και τέλειος άνθρωπος! Όσοι δεν το δεχόντουσαν αυτό κηρύχτηκαν αιρετικοί και εν ευθέτω χρόνω τους πήρε και τους σήκωσε…»

«Δια ψηφοφορίας και σχετικής πλειοψηφίας είπες;» ρώτησε ο Κατιλίνας.

«Μα με ψηφοφορία λύνονται αυτά τα θέματα Κατιλίνα, δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να ξακαθαρίσουν… Δεν ξέρεις ότι στην δεκαετία του ‘20 ετέθη σε ψηφοφορία σε μια Θεσσαλική κομματική οργάνωση βάσης του ΚΚΕ το ερώτημα - αν υπάρχει ή δεν υπάρχει Θεός;»

«Σοβαρά; Και τι αποφάσισαν;»

«Τι ρωτάς, ω άνθρωπε; Έχει καμιά σημασία τι αποφάσισαν οι καραγκούνηδες περί της υπάρξεως του Θεού; Το θέμα είναι ότι το έβαλαν σε ψηφοφορία και ψήφισαν! Ε λοιπόν, έτσι θαρραλέα ψήφισαν και οι άγιοι Πατέρες στις Οικουμενικές Συνόδους – και αποφάσισαν με ψηφοφορία και σχετικές πλειοψηφίες περί της φύσεως του Θεού. Όλως τυχαίως φυσικά, οι αποφάσεις ήταν αυτές που ήθελε ο Κωνσταντίνος: Η θεϊκή φύση του Ιησού παγιώθηκε, άρα οι παγανιστές δεν θα είχαν πλέον πρόβλημα να λατρέψουν ένα θεό – και μάλιστα με τον τρόπο που ήδη λάτρευαν τους δικούς τους θεούς. Όσο για τους χριστιανούς, δέθηκαν χειροπόδαρα από το ιερατείο τους: χωρίς την επίσημη εκκλησία δεν είχαν πλέον πρόσβαση στη σωτηρία και στην αιώνια ζωή που χάριζε ο Ιησούς. Τεχνικές λεπτομέρειες του όλου εγχειρήματος ήταν η απαγόρευση και η καταστροφή των δεκάδων ευαγγελίων που κυκλοφορούσαν και η επιλογή –καλύτερα η εκ νέου δημιουργία – των γνωστών τεσσάρων, καθώς και το πογκρόμ κατά των αιρετικών, όσων δηλαδή ανοίκαν στις μειοψηφίες των ψηφοφοριών»

«Αν όντως έγιναν έτσι τα πράγματα…»

«Έτσι μπήκε το νερό στ΄ αυλάκι… Εννοείται πως πέραν της θεωρητικής επεξεργασίας που ήταν δουλειά των επισκόπων, το κράτος ανέλαβε την βίαιη επιβολή της κρατικής πλέον θρησκείας σε όλους τους υπηκόους του»

* * *

Επειδή, παρόλη τη λιακάδα, αρχίσαμε να παγώνουμε, όπως καθόμαστε στις πέτρες, σηκωθήκαμε και πήραμε το δρόμο προς τη Μονή, ακούγοντας πάντοτε τις αφηγήσεις του Κριτία – αυτή τη φορά για το Βυζάντιο.

«Υπήρχε στην Πόλη ένα άγαλμα της Αφροδίτης - επί κλωστού λιθίνου κίονος- το οποίο οι ευσεβείς βυζαντινοί θεωρούσαν …θαυματουργό. Όταν οι γονείς υποψιαζόντουσαν απώλεια παρθενίας από την κόρη ή όταν οι σύζυγοι είχαν υπόνοιες μοιχείας εις βάρος των γυναικών τους, οδηγούσαν τας υπόπτους μπροστά στο άγαλμα. Οι αθώες δεν είχαν κανένα πρόβλημα, περνούσαν κυρίες. Οι ένοχες όμως καταλαμβάνονταν από υστερία και σύγχυση φρένων – από θαυματουργή παρέμβαση της …θεάς! – εσκότιζεν αυτήν και σηκώνουσα εν πάσιν τα ιμάτια αυτής εδείκνυε πάσιν το εαυτής αιδοίον… και εθαύμαζον πάντες και επίστευον πάντες τη γενομένη πορνεία, εκείνων ομολογουσών!».

Το χλιμίντρισμα του Ιούλιου ακούστηκε μέχρι πέρα στη Σαμοθράκη, αλλά και τα γέλια των υπολοίπων δεν πήγαιναν πίσω.

«Βλέπετε πως θαυματουργούσε η θεά Αφροδίτη εν μέσω ακραιφνούς ορθοδόξου χριστιανισμού;» ρώτησε ο Κριτίας.

«Και τι απόγινε το θαυματουργό άγαλμα;» θέλησε να μάθει ο Κατιλίνας.

«Το κατέστρεψε η Σοφία, κουνιάδα του αυτοκράτορος Ιουστίνου» απάντησε ο Κριτίας, «επειδή περνώντας έφιππη από μπροστά η θεά την … αποκάλυψε ως μοιχαλίδα – δια το και αυτής το αιδοίον φανήναι μοιχευσάσης! Αλλά υπήρχε και το κερατάδικο…».

Ο Κατιλίνας προσπάθησε μάταια να συγκρατήσει το τσιγάρο του, που έπεσε πάνω στο τζάκετ και στη συνέχεια καταγής. Ο Κριτίας εξήγησε:

«Στη στοά Κερατεμβόλιν υπήρχε ένα αρχαίο χάλκινο άγαλμα με τέσσερα κέρατα – θαύμα δε εγένετο αεί. Όστις είχεν υπόληψιν είναι κερατάς εκείσε απερχόμενος και προσεγγίζων τη στήλη ευθέως, ει ην ως υπελάμβανεν, εγυρίζετο εκ τρίτου η στήλη. Ει δε ουκ ην ούτος ενυπόληπτος, ίστατο σιγή και ούτως διηλέγχοντο οι κερατάδες. Είδατε πόσο εύκολα είναι τα θαύματα για όσους έχουν προδιάθεση να τα δέχονται; Αλλά οι ευλαβείς βυζαντινοί έκαναν και κάτι άλλο: πασάλειβαν τα αγάλματα με διάφορα φίλτρα, αλοιφές, βότανα, ξόρκια - και εκείνα, λέει, αποκτούσαν ευεργετικές μαγικές ιδιότητες, προστατευτικές για την πόλη, την κώμη, τον οίκο…»

«Αχ, αυτά κάνει ο απλός λαός…» είπε θυμόσοφα ο Κατιλίνας.

«Ποιος απλός λαός; Εδώ μιλάμε για αυτοκράτορες και πατριάρχες!» δήλωσε ο Κριτίας και συνέχισε με ευτράπελη διάθεση: «Τα παραδείγματα είναι πάμπολλα. Ο αυτοκράτωρ Μαυρίκιος έδωσε εντολή να καταστραφεί ένας κολοσσιαίος χάλκινος ταύρος επειδή, λέει, μια φορά το χρόνο μουκάνιζε – ο ταύρος, όχι ο Μαυρίκιος… Μη γελάς, Κατιλίνα! Ο Μιχαήλ ο Α’ Ραγκαβές ακρωτηρίασε, ο παπάρας, το άγαλμα της θεάς Τύχης, επειδή δέονταν σε αυτό οι υπήκοοί του – να τους προστατέψει η θεά από τις αυθαιρεσίες του Ιερού Παλατίου. Ο ένδοξος αυτοκράτωρ Ισαάκιος Άγγελος κουβάλησε στο Παλάτιον έναν χάλκινο κάπρο από τον Ιππόδρομο, για να τον προστατεύσει, λέει, από την ένοπλη εξέγερση του λαού… Παρόμοιες ειδωλολατρικές επιδόσεις έχουν καταγραφεί για τους ευλαβέστατους και χριστιανικότατους αυτοκράτορες Ιωάννη τον Ζ΄, τον Ρωμανό Λεκαπηνό, αλλά και για τον μεγάλο Βασίλειο τον Α’ τον Μακεδόνα. Ένας διάδοχος του τελευταίου, ο Αλέξανδρος, όταν έπαψε να του σηκώνεται η απαυτή του, έντυσε τα αγάλματα με φορέματα και άρχισε να τα …λιβανίζει, για να ξαναβρεί το απωλεσθέν ερωτικό του σφρίγος! Άσε πια τις Αυγούστες, όπως η Ευφροσύνη, σύζυγος του τρισενδόξου Αλεξίου Αγγέλου, κανονική μάγισσα και αποκρυφίστρια. Αυτή η κυράτσα κάποια στιγμή τα έβαλε με τα αγάλματα και τους απέκοπτε το μόριον, το κεφάλι, τα πόδια… έβαλε και μαστίγωσαν το άγαλμα του Ηρακλή, έργο του Λυσίππου… Φυσικά η μαγεία, η δεισιδαιμονία, και η ειδωλολατρία ήταν ευρύτατα διαδεδομένες στα λαϊκά στρώματα, παράλληλα με την χριστιανική τους ευλάβεια. Στην Ελευσίνα άναβαν καντήλι στην Αγία Δήμητρα - ένα αρχαίο άγαλμα της θεάς Δήμητρας, καθ΄ όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας…Το άγαλμα το βούτηξε δωροδοκώντας τους Τούρκους ένας Άγγλος αρχαιοκάπηλος γύρω στα 1800, το έσυρε ως την ακτή, το φόρτωσε στο καράβι και πάει, ποιος ξέρει που βρίσκεται σήμερα, αν επιβίωσε… Ως τις μέρες μας φτάνει η αρχαία ελληνική παράδοση, μια παράδοση που περιλαμβάνει τέχνη, δεισιδαιμονία και στοιχεία λατρείας, υπό χριστιανικό μανδύα»

Ο Κατιλίνας είχε αρχίσει πλέον να ενδιαφέρεται πάρα πολύ για τα λεγόμενα του Κριτία.

«Καλά ο απλός κόσμος» είπε, «και οι απλοϊκοί, αμόρφωτοι αυτοκράτορες… Οι ηγέτες της ορθοδοξίας τι έκαναν; Δεν τα έβλεπαν αυτά;»

«Οι ηγέτες της ορθοδοξίας σήμερα καταφέρονται και αναθεματίζουν τα καρναβάλια, όπως οι προκάτοχοί τους αναθεμάτιζαν τα Διονύσια – και εξαιτίας της φαλλοφορίας. Απλά, ο ευσεβής λαός δεν τους δίνει μεγάλη σημασία, όπως προφανώς δεν τους έδινε και στα χρόνια του βυζαντίου – όποτε ήταν τα πράγματα χαλαρά και δεν κινδύνευε με κυρώσεις. Όταν εκχριστιανίστηκαν άπαντες, έκοντες άκοντες, η αρχαία παράδοση και η τέχνη διόλου δεν έσβησαν στα χωριά αλλά και στις πόλεις, στα σπίτια των ανθρώπων, αντίθετα μπήκαν σιγά σιγά και μέσα στους χριστιανικούς ναούς. Οι χριστιανοί ηγέτες προσπαθούσαν φιλότιμα, αλλά μάταια, να εξοστρακίσουν την αρχαία θεματολογία από την τέχνη, τους ενοχλούσαν ιδιαίτερα τα γυμνά και τα ερωτικά μυθολογικά θέματα. Τα έβαζε ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς με την Αφροδίτη - εκείνην την γυμνήν και τη Λήδα, περιποτώμενον τον όρνιν τον ερωτικόν, τον εξόργιζαν πανίσκοι τινές και γυμναί κόραι και σάτυροι μεθύοντες και μορίων εντάσεις και κατακεραύνωνε τους Έλληνες: ήδη δε αναφανδόν της ακολασίας όλης τα σχήματα ανάγραπτα πανδημεί θεώμενοι ουκ αισχύνεσθαι… Γαϊδούρια! Οι πλούσιοι βυζαντινοί εξακολούθησαν ανερυθριάστως την ίδια τακτική – να στολίζουν τα σπίτια τους με γυμνά αγάλματα και πίνακες, να γράφουν και να διαβάζουν έμμετρα μυθιστορήματα με ερωτικές σκηνές και βέβαια να ασπάζονται ασμένως και απολύτως όλη τη λαϊκή δεισιδαιμονία και τα παρεπόμενά της…»

Στο μεταξύ είχαμε φτάσει μπροστά στη μεγάλη πορτάρα της Μονής. Δεν μπήκαμε μέσα, καθίσαμε στο ξύλινο κιόσκι και ο Κριτίας ξανάπιασε το νήμα:

«Με τούτα και με κείνα μπορούμε να καταλάβουμε πως πραγματοποιήθηκε το απίστευτο θαύμα και ο χριστιανισμός εκτόπισε όλες τις άλλες λατρείες: Δεν τις εκτόπισε, τις εξόντωσε. Με τον τρόπο αυτό μεταβλήθηκε από πετυχημένη λατρεία σε μοναδική! Η βαθύτερη αιτία της εξέλιξης αυτής δεν είναι η πνευματική υπεροχή ή η αλήθεια που κομίζει, αλλά η αδήριτη και άτεγκτη πολιτική ανάγκη και σκοπιμότητα. Όλα αυτά ολοκληρώθηκαν ουσιαστικά στους τρεις περίπου αιώνες, από τον Κωνσταντίνο μέχρι τον Ιουστινιανό. Άλλωστε η πειθώ του κνούτου απεδείχθη ακαταμάχητη και στην κοσμοϊστορική επιλογή της ρωσικής ηγεσίας να μετατρέψει τους Ρώσους από παγανιστές σε χριστιανούς Ορθοδόξους, κατά το βυζαντινό πρότυπο. Χρειάστηκαν και πάλι σχεδόν τρεις αιώνες αδιάλλακτης πολιτικής βίας, για να χωρέσει το ξεροκέφαλο ρωσικό κεφάλι τις βυζαντινές ακροβασίες περί μιας ουσίας και τριών υποστάσεων κλπ, αλλά στο τέλος η αλήθεια θριάμβευσε! Σήμερα, όταν ο κόσμος, πλην Ελλήνων, μιλάει για χριστιανική ορθοδοξία ή ανατολική εκκλησία, εννοεί κατά κύριο λόγο τους Ρώσους»

Ο Κατιλίνας άνοιξε το στόμα του να πει κάτι, προφανώς να διαμαρτυρηθεί για τα πρωτεία αναγνωρισιμότητας των Ρώσων, αλλά το μετάνιωσε και ο Κριτίας συνέχισε:

«Παρεμπιπτόντως, έτσι εξηγείται και το ότι σήμερα ελάχιστοι αιρετικοί, Αρειανοί, Μονοφυσίτες, Παυλικανοί κλπ έχουν διασωθεί - και αυτοί έξω από τα γεωγραφικά όρια της πάλαι ποτέ Βυζαντινής Επικράτειας. Είναι εξάλλου ενδιαφέρον να αναρωτηθούμε κατά πόσον ο θρησκευτικός φανατισμός ήταν ουσιαστικά υπεύθυνος για την απώλεια των χριστιανικών μεν, αιρετικών δε, ανατολικών επαρχιών της αυτοκρατορίας. Γιατί η ορθοδοξία αποσαφήνισε το δόγμα στις Συνόδους της Νικαίας, της Χαλκηδόνας και τις επόμενες, αλλά όσο γινόταν πράξη η αποκρυστάλλωση του δόγματος τόσο ξεπηδούσαν καινούριες αιρέσεις. Το πολιτικό αποτέλεσμα ήταν η αποκοπή μεγάλων πληθυσμών της αυτοκρατορίας από τον κεντρικό εκκλησιαστικό κορμό, γιατί ακολουθούσαν αιρετικές αντιλήψεις στη λατρεία του Ιησού. Έχουμε δηλαδή μια μεγάλη ιστορική ειρωνεία: ο χριστιανισμός εξαφανίζοντας τις εθνικές θρησκείες συνένωσε θρησκευτικά την αυτοκρατορία, αλλά στη συνέχεια οι λαοί, τα έθνη, οι άνθρωποι χωρίστηκαν με νέες, ασύγκριτα ισχυρότερες διαχωριστικές γραμμές, οι οποίες λειτουργούν πολιτικά για αιώνες, μέχρι σήμερα. Δεν μπορώ να φανταστώ, για παράδειγμα, βαθύτερη τάφρο από αυτή που άνοιξαν μεταξύ των δυτικών και ανατολικών χριστιανών οι σταυροφορίες και η άλωση της Κωνσταντινούπολης…»

«Ο χριστιανισμός όμως, μετά από δυο χιλιάδες χρόνια, παραμένει κυρίαρχος και δεν βλέπω τι θα μπορούσε να τον κλονίσει» είπα.

«Είναι χαρακτηριστικό ότι ο χριστιανισμός, ως θεσμισμένη θρησκεία, φθίνει όπου χαλαρώνουν, για διάφορους λόγους, τα μέτρα καταναγκαστικής επιβολής του» απάντησε ο Κριτίας. «Αυτό είναι ολοφάνερο σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου υπάρχει βέβαια το ισχυρό ευσεβιστικό κίνημα των αναγεννημένων, αλλά αυτό έχει τόση σχέση με τον χριστιανισμό όση και ο φάντης με το ρετσινόλαδο. Η πραγματικότητα είναι ότι όπου δεν υπάρχει ορατή η απειλή της μαγκούρας, ο κόσμος λακίζει και ψάχνεται αλλού. Εξ ου και η απεριόριστη ποικιλία των νέων λατρειών και σεχτών παντοειδούς προελεύσεως. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνει την αυτονόητη άποψη ότι η επικράτηση μιας μοναδικής θρησκείας, όπως και ενός μοναδικού κόμματος, μπορεί να πραγματοποιηθεί μονάχα με την αδιάλλακτη και μακροχρόνια χρησιμοποίηση ωμού ή και εκλεπτυσμένου καταναγκασμού. Συνεπώς το ερώτημα της επιτυχίας για τον χριστιανισμό είναι ακόμα ανοιχτό για το μέλλον, όταν και όπου θα υποχρεωθεί να αντιπαρατεθεί με τις άλλες λατρείες χωρίς το απόλυτο πλεονέκτημα της πολιτικής δύναμης υπέρ του»

Αφήσαμε το κιόσκι και μπήκαμε στη Μονή, γιατί ζύγωνε η ώρα του εσπερινού. Επειδή ήταν ο εσπερινός των Χριστουγέννων, ακούσαμε τον γνωστό δοξαστικό ύμνο, ο οποίος έφερε σε δύσκολη θέση τον Κατιλίνα, γιατί έλεγε: «Αυγούστου μοναρχήσαντος επί της γης/ η πολυαρχία των ανθρώπων επαύσατο/ και σου ενανθρωπήσαντος εκ της Αγνής/ η πολυθεϊα των ειδώλων κατήργηται./ Υπό μίαν βασιλείαν εγκόσμιον αι πόλεις γεγένηνται/ και εις μίαν δεσποτείαν θεότητος τα έθνη επίστευσαν». Φυσικά ο Κατιλίνας δεν είχε συγκρατήσει τα λόγια που ακούστηκαν μέσα στο ναό και δεν είχε συλλάβει το ιδεολογικό και πολιτικό μήνυμά τους, αλλά ο Κριτίας δεν του άφησε κανένα περιθώριο άγνοιας ή παρερμηνείας, καθώς περιμέναμε την έναρξη της τράπεζας.


* * *

Το επόμενο πρωί πήραμε το καΐκι της επιστροφής, προς μεγάλη χαρά του Κατιλίνα και του Ιούλιου. Βγαίναμε από το Όρος με κακό καιρό, βροχή και άνεμο που έκανε το πλεούμενο να χοροπηδά πάνω στα νερά. Στριμωχτήκαμε όλοι στο αμπάρι, αλλά λίγα λεπτά αργότερα τέσσερις επιβάτες, ένας νεαρός παπάς, ένας μεσήλικας προσκυνητής, ο Κριτίας κι εγώ, στεναχωρημένοι από τις συνθήκες εγκλεισμού, βγήκαμε πάλι στο κατάστρωμα. Βρήκαμε το πλέον απάνεμο σημείο, στην πρύμνη, και καθίσαμε και οι τέσσερις εν σειρά, κουκουλωμένοι όπως μπορούσαμε καλύτερα.

Ο παπάς και ο άλλος, παρόλο τον χαλασμό, είχαν διάθεση για κουβέντα.

«Λέτε λοιπόν ότι ο χριστιανισμός επέτρεψε στον ελληνισμό να ζήσει τουλάχιστον άλλα χίλια χρόνια στην πρώτη γραμμή του πολιτισμού!» ακούσαμε να λέει ο παπάς, σε θριαμβευτικό τόνο.

Κοιταχτήκαμε με τον Κριτία και στήσαμε αυτί. Ο μεσήλικας συνεπιβάτης είπε:

«Ναι. Το ελληνικό άτομο και ο πολιτειακός κοινοτισμός του είχαν πλέον ξεχαστεί όταν έκανε την εμφάνισή του ο χριστιανισμός. Γι’ αυτό οι Έλληνες είδαν στο χριστιανικό μήνυμα την απάντηση στα αρχαία τους ερωτήματα και το εγκολπώθηκαν με ενθουσιασμό, με ελεύθερη και συνειδητή επιλογή. Είναι ο μόνος λαός που έγιναν χριστιανοί ένας -ένας χωριστά. Το άτρεπτο στοιχείο που ζητούσαν το βρήκαν στην υπερφυσική χριστιανική αγάπη. Πράγματι, το βάπτισμα ανάστησε τον Ελληνισμό και του έδωσε άλλα χίλια χρόνια ιστορίας στην πρωτοπορία του πολιτισμού!»

Κουρασμένος και ταλαιπωρημένος δεν είπα τίποτα. Ο Κριτίας όμως δεν κρατήθηκε και ρώτησε:

«Κατά τη γνώμη σας, κατόρθωσε ο βυζαντινισμός να ενσαρκώσει το χριστιανικό πρόσωπο;»

Υπερνικώντας τις δυσκολίες της βροχής και των κυμάτων, ο φιλόλογος καθηγητής στην Μέση Εκπαίδευση Στίλπων, διατύπωσε την άποψή του:

«Η απάντηση δεν είναι ούτε απολύτως θετική ούτε βεβαίως και αρνητική, γιατί το Βυζάντιο υπήρξε κράμα ελληνικού κοινοτισμού και ασιατικού δεσποτισμού. Ο κοινοτισμός περιορίστηκε στην τοπική κλίμακα και η πολιτειακή δικαιοσύνη αναβλήθηκε για τη Δευτέρα Παρουσία… Είναι ωστόσο η μοναδική μορφή Πολιτείας όπου η εξουσιαστική συλλογικότητα αντιρροπήθηκε σε κάποιο βαθμό από μια προσωποκεντρική, αντιδυναμοκεντρική - χαρισματική συλλογικότητα. Το χριστιανικό ιδανικό δεν προσεγγίστηκε από τον βυζαντινό Ελληνισμό, παρά μόνο με τρόπο μερικό, περιπτωτικό και αμυντικό»

Ο Στίλπων με μπέρδευε.

«Αν είναι έτσι, τότε από πού κι ως πού η πρόσληψη του χριστιανισμού σήμαινε χίλια χρόνια πρωτοπορίας για τον ελληνισμό;» αναρωτιόμουν μέσα στη βροχή.

«Να σας ρωτήσω κάτι… Ξέρετε τη Γάζα;» ρώτησε ο Κριτίας.

«Ποια γάζα;» ρώτησε ξαφνιασμένος ο Στίλπων.

«Την πόλη Γάζα, στην Παλαιστίνη, μια από τις αρχαιότερες πόλεις του κόσμου, η πόλη όπου ο Σαμψών γκρέμισε τον ναό του θεού Δαγών, των Φιλισταίων. Βρίσκεται ογδόντα πέντε χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της Ιερουσαλήμ, τρεις μέρες με τα πόδια, χτισμένη πάνω σε λόφο, πέντε χιλιόμετρα από τη Μεσόγειο, σταυροδρόμι προς την Αίγυπτο, τη Βαβυλώνα και την Ευρώπη. Παρήγαγε περίφημο κρασί - που εξήγαγε σ’ όλο τον αρχαίο κόσμο, αλλά και το ομώνυμο λεπτό ύφασμα, που το φτιάχνανε στα εργαστήρια με μετάξι, λινό, μαλλί ή βαμβάκι. Την πολιόρκησε ο Μέγας Αλέξανδρος για δυο μήνες, τραυματίστηκε μάλιστα σοβαρά από βέλος των αμυνομένων. Όταν την κατέλαβε, τον Νοέμβριο του 332 πΧ, εξαγριωμένος την ισοπέδωσε. Η Γάζα ανοικοδομήθηκε, ήρθε και πέρασε η κυριαρχία της Ρώμης, ακολούθησε η Κωνσταντινούπολη. Στο μεταξύ η πόλις υπήρξε σπουδαίο κέντρο ελληνικής παιδείας, ως τον έκτο αιώνα λειτουργούσαν περίφημες σχολές ρητορικής και φιλοσοφίας…»

«Ωραία όλα αυτά, αλλά γιατί μου τα λέτε;» ρώτησε πελαγωμένος ο Στίλπων.

Ο παπάς παρακολουθούσε με ενδιαφέρον, να δει που το πήγαινε ο Κριτίας. Εγώ που τον ήξερα πια, γελούσα κιόλας από μέσα μου.

«Χθες βράδυ είμαστε στη Μεγίστη Λαύρα» είπε ο Κριτίας. «Επειδή συνηθίζω να διαβάζω κάτι πριν κοιμηθώ, έψαξα σε μια μικρή βιβλιοθήκη που υπάρχει στο αρχονταρίκι και ανακάλυψα μια παμπάλαια έκδοση, ένα κείμενο γραμμένο στις αρχές του πέμπτου αιώνα, και ξενύχτισα για να το τελειώσω…»

«Λοιπόν;» ρώτησε ο παπάς ανυπόμονα. «Ποιο ήταν αυτό το βιβλίο;».

«Ήταν το έργο του Διακόνου Μάρκου - Βίος του αγίου Πορφυρίου, επισκόπου Γάζης, είπε ο Κριτίας. Όσα θα σας αφηγηθώ προέρχονται αποκλειστικά από αυτήν την αρχαία πηγή»

Βολευτήκαμε όπως μπορούσαμε για να ακούμε καλύτερα και ο Κριτίας άρχισε τη νέα του αφήγηση.

«Ας έρθουμε στο τέλος του τέταρτου αιώνα, τότε που ο χριστιανισμός είχε επικρατήσει στη Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη, σε όλες σχεδόν τις σημαντικές πόλεις της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η ελληνική λατρεία διατηρούσε ακόμα τις δυνάμεις της σε επαρχίες όπως η Συρία και η Αίγυπτος, όπου τα περίφημα διατάγματα του Θεοδοσίου, που έθεταν εκτός νόμου τις αρχαίες θρησκείες παρέμεναν ανενεργά, διότι δεν είχε φτάσει ακόμα επιτόπου η ωμή βία της αυτοκρατορικής εξουσίας. Είμαστε στα 395 μΧ, όταν ορίζεται επίσκοπος στη Γάζα ο μετέπειτα άγιος Πορφύριος, Θεσσαλονικιός, από μεγάλο και πλούσιο οίκο, ο οποίος μετέβη καταρχάς στην Αιγυπτιακή καλογερούπολη Σκήτιν και ενεδύθη το μοναχικό σχήμα. Ακολούθως ενδιέτριψε στα Ιεροσόλυμα, ώσπου αναγορεύτηκε ιερεύς και στη συνέχεια επίσκοπος Γάζης. Όταν έφτασε στη Γάζα ο Πορφύριος, οι χριστιανοί κάτοικοί της ήταν λιγότεροι από τριακόσιοι και παρόλο που ο νέος επίσκοπος θαυματούργησε άμα τη αφίξει του, αφού έβρεξε μετά από μακρά περίοδο ξηρασίας, η επιτυχία στον προσηλυτισμό των ειδωλολατρών ήταν μάλλον ασήμαντη. Γιαυτό ο άγιος Πορφύριος αποφάσισε δραστικότερα μέτρα: Στέλνει τον διάκονο Μάρκο στην Κωνσταντινούπολη και αυτός επιστρέφει με διάταγμα για κλείσιμο των ειδωλολατρικών ναών. Λίγες μέρες αργότερα καταφθάνουν και οι φορείς της αυτοκρατορικής βίας, με επικεφαλής κάποιον Ιλάριο, ο οποίος, αφού κατέστρεψε όλα τα είδωλα που υπήρχαν στους ναούς, τους έκλεισε, πλην του μεγάλου ιερού του Μαρνείου Διός, κι αυτό διότι έλαβε, σύμφωνα με τον Μάρκο πάμπολλα χρήματα. Οι Γαζαίοι λοιπόν πλήρωσαν κάτι παραπάνω και νόμισαν ότι τη γλίτωσαν, λογάριαζαν όμως χωρίς τον ξενοδόχο, εν προκειμένω τον επίσκοπο Γάζης»

«Δε μας τα λες καλά…» είπε ο παπάς ενοχλημένος, αλλά ο Στίλπων του έγνεψε να ησυχάσει και ο Κριτίας συνέχισε:

«Παρόλη την πειθώ της βίας, αλλά και νέα θαυματουργία του αγίου Πορφυρίου, ο οποίος ολοκλήρωσε επιτυχώς έναν δύσκολο τοκετό, ελάχιστοι και πάλι Γαζαίοι προσελκύσθηκαν στη χριστιανική λατρεία. Ο άγιος αποφάσισε να λύσει το πρόβλημα με ριζοσπαστικές μεθόδους. Συγκεκριμένα προβληματίστηκε επί της πανάρχαιας αρχής του εξουσιαστικού δικαίου - όπου δεν πίπτει λόγος, πίπτει ράβδος! Επειδή όμως την ράβδον την κρατούσε ο αυτοκράτορας Αρκάδιος, ο άγιος μαζί με τον προϊστάμενό του αρχιεπίσκοπο Καισαρείας Ιωάννη φτάνει στην Κωνσταντινούπολη, όπου και συναντά τον αρχιεπίσκοπό της, άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Οι δυο ανατολίτες επίσκοποι, σε συνεννόηση με τον άγιο Χρυσόστομο πλαγιοκοπούν τον Αρκάδιο, ο οποίος δεν θέλει καθόλου να θίξει τους Γαζαίους εθνικούς, διότι η Γάζα αποδίδει στο αυτοκρατορικό Ταμείον ένα σκασμό φόρους και προσόδους. Ο αυτοκράτωρ είναι μεν χριστιανός, αλλά παραμένει στοιχειωδώς λογικός Ρωμαίος και αντιστέκεται στο παράλογο αίτημα που του υποβάλει πιεστικά η σύζυγος Ευδοξία, να σφάξει δηλαδή μια κότα που γεννάει χρυσά αυγά. Φυσικά στο τέλος θα γίνει το θέλημα της γυναίκας, η οποία έχει περί πολλού τους επισκόπους και χρησιμοποιεί για να πετύχει τους σκοπούς της όποιο τέχνασμα μπορεί να σκαρφιστεί το θηλυκό μυαλό της, κυρίως όμως εκμεταλλεύεται τη χαρά του Αρκαδίου διότι μετά από τρεις κόρες του γεννάει, επιτέλους, τον διάδοχο - τον μετέπειτα Θεοδόσιο τον Μικρό. Με βαριά καρδιά ο Αρκάδιος συμφώνησε να σφαγεί η χρυσοτόκος όρνιθα και οι άγιοι αναχώρησαν περιχαρείς και κατάφορτοι από χρυσό για τις έδρες τους»

Ο παπάς έδειχνε ανήσυχος, αλλά ήθελε να ακούσει τη συνέχεια.

«Οι χριστιανοί της Γάζας και των περιχώρων υποδέχτηκαν σύσσωμοι τον τροπαιούχο επίσκοπό τους και καθώς η πομπή έμπαινε στην πόλη, έγινε και θαύμα: Σε κάποιο σταυροδρόμι υπήρχε το άγαλμα της Αφροδίτης. Μόλις είδε, λέει, ο δαίμων που ενοικούσε στο άγαλμα το φοβερόν σημείον, δηλαδή το σταυρό, τα χρειάστηκε και εξήλθε με τόση φόρα που το άγαλμα έγινε κομμάτια! Δείτε σύμπτωση, κύριε καθηγητά: Τέσσερις αιώνες είχε χριστιανούς η Γάζα, λογικά ο δαίμων θα είχε δει σταυρό πολλάκις, σε λιτανείες, εορτές κλπ, αλλά τον έπιασε ταράκουλο και την κοπάνισε τότε μόνον, όταν ο επίσκοπος έφερνε στις αποσκευές του το Θείον Γράμμα του Αρκαδίου - περί καταστροφής των ειδώλων. Φοβερή σύμπτωση! Εδώ δεν ξέρουμε τι να πρωτοθαυμάσουμε, την δεισιδαιμονία των πιστών ή την καλογερική τερατολογία του διακόνου Μάρκου; Είναι αξιοθαύμαστα και τα δύο…»

«Δε μπορώ να ακούω βλακείες!» δήλωσε ο παπάς, αλλά δεν κούνησε ρούπι από τη θέση του.

Ο Κριτίας αγνόησε το σχόλιο και συνέχισε:

«Δέκα μέρες αργότερα έφτασε στη Γάζα ο κατά τον Μάρκο θαυμάσιος Κυνήγιος έχοντας μαζί του το υπατικόν και τον δούκα και πολλήν στρατιωτικήν και πολιτικήν χείρα. Πολλοί ειδωλολάτρες φοβήθηκαν την χείρα της εξουσίας και λάκισαν εγκαίρως από την πόλη, με αποτέλεσμα ο Κυνήγιος να επιτάξει τα σπίτια τους: Η χείρα της εξουσίας δεν αστειεύεται ποτέ! Την επόμενη μέρα ο Κυνήγιος συγκέντρωσε τους κατοίκους και τους γνωστοποίησε τα βασιλικά γράμματα - τα παρακελευόμενα ώστε καταστραφήναι τα ειδωλεία, οι ναοί δηλαδή - και πυρί παραδοθήναι. Οι δύστυχοι Γαζαίοι άρχισαν να θρηνούν για τη μαύρη συφορά που τους βρήκε, αλλά ο θρήνος τους εξαγρίωσε τους ευαίσθητους χριστιανούς άρχοντες, οι οποίοι έδωσαν αμέσως και επιτόπου την ενδεδειγμένη λύση στο πρόβλημα: έστειλαν κατεπάνω τους στρατιώτες - τύπτοντας αυτούς ράβδοις και σκυτάλαις. Τους χτυπούσαν δηλαδή με ραβδιά και ρόπαλα. Μόλις το είδαν αυτό οι χριστιανοί, οι ντόπιοι, αλλά και το λεφούσι που κουβάλησε μαζί του ο Κυνήγιος, εχάρηκαν χαράν μεγάλην και όρμησαν, μαζί με τους στρατιώτες εναντίον των ιερών, τα οποία και κατέστρεψαν. Για την ιστορία, υπήρχαν τότε στη Γάζα οχτώ μεγάλοι ναοί, του Ηλίου, της Αφροδίτης, του Απόλλωνος, της Περσεφόνης, της Εκάτης, το Ηρωείον, το Τυχαίον και ο μέγας και περικαλλής ναός του Μαρνείου Διός, του Κρητογενούς. Ο τελευταίος ήταν το μόνο ιερό που γλίτωσε, γιατί οι ιερείς του είχαν προνοήσει και έφραξαν από μέσα τις εσωτερικές θύρες, με μεγάλους λίθους. Το πλήθος λοιπόν παράτησε το Μαρνείον και όρμησε στους άλλους ναούς, τους οποίους κατέκαυσε, αφού τους πλιατσικολόγησε επιμελώς. Χρειάστηκαν δέκα ημέρες για να ολοκληρωθεί το θεάρεστο αυτό έργο, της αρπαγής και της καταστροφής»

«Όχι, θα αφήνανε τους ειδωλολάτρες να αλωνίζουν!» σχολίασε ευχαριστημένος ο παπάς.

«Α, μα πάψε επιτέλους!» τον κατσάδιασε ο ευγενής Στίλπων. «Συνέχισε, σε παρακαλώ» είπε στον Κριτία. «Η αφήγησή σου είναι ενδιαφέρουσα…»

Ο Κριτίας τον ευχαρίστησε και εξακολούθησε:

«Έμενε ακόμα όρθιος ο μέγας ναός του Διός. Ο άγιος Πορφύριος κάλεσε τους χριστιανούς και τους ανακοίνωσε το σχέδιο, το οποίο και εξετέλεσαν εν τω άμα: Πήραν υγρή πίσσα, θειάφι και χοιρινό λίπος και τα ανακάτεψαν. Με το μίγμα έχρισαν τις εσωτερικές θύρες και έβαλαν φωτιά. Ποιήσαντες ευχήν προσήψαν το πυρ και ευθέως διέλαβεν πας ο ναός και εκαύθη γράφει ο Μάρκος και συνεχίζει, απαθώς: Όσοι δε των στρατιωτών και των ξένων ηδύναντο, διήρπαζον εκ του πυρός ά εύρισκον, είτε χρυσόν είτε άργυρον ή σίδηρον ή μόλυβδον… Επέμενε δε το ιερόν καιόμενον επί πλείστας ημέρας. Ο διάκονος Μάρκος δεν μας πληροφορεί για την τύχη των ιερέων και των τυχόν υπερασπιστών του Μαρνείου, μπορούμε όμως να την πιθανολογήσουμε…»

«Αυτό ήταν το τέλος, φίλε μου;» ρώτησε ο Στίλπων.

«Όχι βέβαια! Μετά δε ταύτα και των οικιών εγένετο έρευνα. Πολλά γαρ υπήρχεν είδωλα εν πλείσταις αυλαίς, και τα ευρισκόμενα τα μεν πυρί παρεδίδοντο, τα δε εις βόρβορον ερρίπτοντο, δηλαδή τα πετούσαν μέσα σε ακαθαρσίες. Ευρίσκοντο δε και βιβλία πεπληρωμένα γοητείας, άτινα ιερά αυτοί έλεγον… και αυτά δε ομοίως ίσα τοις θεοίς αυτών έπασχον. Με άλλα λόγια κάηκαν όλες οι ελληνικές βιβλιοθήκες. Πιθανότατα, ανάμεσα στα βιβλία που παραδόθηκαν στις φλόγες, βρισκόταν και το σύγγραμμα του Ηρακλείτου, σίγουρα όμως υπήρχε εκεί το πλήρες σώμα της τραγικής ποιήσεως, ολόκληρος ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής, ο Ευριπίδης… Αλλά, απ’ ό,τι ήδη καταλάβατε, οι τραμπούκοι του αγίου Πορφυρίου δεν πολυσκοτιζόντουσαν για την ελληνική γραμματεία, την οποία αγνοούσαν παντελώς. Απλώς υπάκουαν στις εντολές του επισκόπου τους, ο οποίος διέθετε θύραθεν παιδεία, άρα δεν μπορεί να επικαλεσθεί το ελαφρυντικό της άγνοιας στο νοερό δικαστήριο για τους μεγάλους εγκληματίες κατά της ανθρωπότητος…»

«Θα σε παρακαλούσα να αποφεύγεις τους ακραίους χαρακτηρισμούς» παρενέβη ο Στίλπων, προλαβαίνοντας στο τσακ την έκρηξη του παπά.

«Καλώς, το ανακαλώ. Τους Γαζαίους τους έλουσε κρύος ιδρώτας και επιτέλους ο άγιος Πορφύριος πέτυχε, με τον πολιτικό του ριζοσπαστισμό, ό,τι δεν είχε πετύχει με την διδαχή και την θαυματουργία του: Προσέτρεχον δε πολλοί τη αγία πίστει, και οι μεν φόβω, οι δε καταγιγνώσκοντες της προτέρας εαυτών διαγωγής. Ο τρισάθλ…, συγγνώμη, ο διάκονος Μάρκος ισχυρίζεται με γκαιμπελικό θράσος, ότι μέσα σ΄ αυτό το πογκρόμ, σ΄ εκείνο το ζοφερό κλίμα τρομοκρατίας και θανάτου, υπήρξαν άνθρωποι οι οποίοι …ανένηψαν ξαφνικά, είδαν το φως της αληθείας και εβαπτίσθησαν! Δεν σας θυμίζει, αγαπητέ κύριε καθηγητά, τις αυθόρμητες δηλώσεις μετανοίας της Μακρονήσου, τις υπογραφόμενες μετά από την δέουσα εθνική διαπαιδαγώγηση;»

«Ε, χμ, ας μείνουμε στα γεγονότα…» απάντησε ο Στίλπων.

«Πάνω στα ερείπια του Μαρνείου άρχισε η οικοδόμηση της μεγάλης Ευδοξιανής, προς τιμήν της αυγούστας Ευδοξίας, μεγάλης και αναντικατάστατης χορηγού του όλου προγράμματος. Όχι πολύ αργότερα, η λαμπρή αυτή εκκλησία μετατράπηκε από τους Άραβες κατακτητές σε Μουχτάρ Τζαμί. Ήταν πολύ φυσικό, αφού η άφρων πολιτική της Κωνσταντινουπόλεως, βασισμένη στους διωγμούς των εθνικών και στη συνέχεια των αιρετικών, στέρησε τη Γάζα, όπως και μεγάλο τμήμα της ανατολικής αυτοκρατορίας, από τους φυσικούς της υπερασπιστές. Αλλά ας μην ασχοληθούμε με υψηλή πολιτική, γιατί ο τόσον λεπτός εις την ψυχή και ευσυγκίνητος άγιος Πορφύριος είχε στο ενεργητικό του άλλη μια λαμπρή σελίδα, την οποία καταγράφει ευλαβώς ο βιογράφος του διάκονος Μάρκος: ό,τι απέμεινε από το πλακόστρωτο του Μαρνείου - άπερ έλεγον ιερά είναι και εν τόπω αβάτω τυγχάνειν, μάλιστα γυναιξίν, ταύτα ουν εκέλευσεν ο όσιος επίσκοπος προ του ναού έξω εις την πλατείαν πλακωθείναι, δηλαδή να πλακοστρωθούν, ‘ίνα καταπατώνται ου μόνον υπό ανδρών, αλλά και γυναικών και κυνών και χοίρων και κνωδάλων. Τούτο δε πλέον ελύπησεν τους ειδωλολάτρας της καύσεως του ναού. Όθεν οι πλείους αυτών, μάλιστα αι γυναίκες, ουκ επιβαίνουσι τοις μαρμάροις εκείνοις έως του νυν’. Εδώ που βρισκόμαστε, στο χώρο που διεκδικεί και περιφρουρεί το άβατον – και ορθώς πράττει, ο αδίσταχτος βιαστής της εννοίας του αβάτου τιμάται ως άγιος…»

Ο ιερωμένος κινήθηκε πάλι νευρικά, αλλά φαίνεται δεν βρήκε κάτι κατάλληλο να πει και ο Κριτίας συνέχισε:

«Ωστόσο, παρά την βία και την τρομοκρατία, πολλοί κάτοικοι της Γάζας, ίσως οι περισσότεροι, παρέμεναν πιστοί στην πατρώα λατρεία και φυσικά δεν έτρεφαν τρυφερά αισθήματα για τους χριστιανούς και τον επίσκοπό τους. Ευκαιρίας δοθείσης ξέσπασε ένοπλη λαϊκή εξέγερση, τόσο σοβαρή ώστε υπήρξαν επτά χριστιανοί νεκροί. Οι στασιαστές όρμησαν στο επισκοπείο, για να περιποιηθούν τον λατρευτό τους επίσκοπο, αλλά εκείνος είχε ήδη διαφύγει, μαζί με τον Μάρκο, από την στέγη, οπότε περιορίστηκαν σε πλιάτσικο. Εννοείται ότι το κίνημα ήταν καταδικασμένο, αφού κατέφθασαν τα στρατεύματα και συνέλαβαν όσους τους υπέδειξαν οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι οποίοι ήταν βέβαια χριστιανοί . Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν στην Καισάρεια, όπου άλλοι μεν τιμωρήθηκαν, δηλαδή θανατώθηκαν, και άλλοι, αφού μαστιγώθηκαν με βούνευρα, αφέθησαν ελεύθεροι. Αυτό ήταν και το τέλος της αντίστασης του ελληνιστικού κόσμου στη Γάζα, έκτοτε βασίλευσε αδιατάρακτα η θρησκεία της αγάπης και της φιλανθρωπίας, ώσπου έφτασαν οι Άραβες μουσουλμάνοι στην περιοχή. Δηλαδή, όχι και τόσο αδιατάρακτα, διότι υπήρχαν οι πολυπληθείς θεοκατάρατοι αιρετικοί του Μάνη, οι Μανιχαίοι, μέχρι που εξοντώθηκαν - και μετά οι Παυλικανοί και μετά οι Βογόμιλοι, ώσπου ο αρχηγός τους, ο αιρεσιάρχης Βασίλειος κάηκε ζωντανός επί Αλεξίου Κομνηνού στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινουπόλεως και οι οπαδοί του, αφού παρέστησαν δέσμιοι στην εκτέλεσή του, πέθαναν στις φυλακές»

Ο Κριτίας είχε ολοκληρώσει πλέον την αφήγησή του.

«Και ποιο είναι το συμπέρασμά σου;» ρώτησε ο Στίλπων.

«Ότι η θέση σας πως ο χριστιανισμός έδωσε στον ελληνισμό άλλα χίλια χρόνια στην πρωτοπορία του πολιτισμού συνιστά τραγικό λάθος. Στην περίπτωση της Γάζας που σας αφηγήθηκα, μπορούμε μελετώντας τους χαρακτήρες του μερικού να συλλάβουμε τη συνολική εικόνα του Βυζαντίου, η οποία πόρρω απέχει από το να διεκδικεί οποιοδήποτε κότινο πρωτοπορίας στον πολιτισμό. Μην μου πείτε ότι τα πράγματα άλλαξαν στη συνέχεια, γιατί άλλαξαν μοναχά προς το χειρότερο, έως το οριστικό τέλος του ελληνισμού, επί Ιουστινιανού. Κι αν υποστηρίξετε ότι η χιλιετία αρχίζει από εκεί και πέρα, εκτός των άλλων δεν βγαίνουν τα χρόνια…»

Ο Κριτίας σταμάτησε και περίμενε την απάντηση του Στίλπωνος, αλλά εκείνος σιωπούσε, παρόλο που ο νεαρός παπάς τον σκούντησε και τούκανε νόημα να απαντήσει. Ο Κριτίας πήρε πάλι τον λόγο:

«Η ιστορία της Γάζας και του τρόπου με τον οποίο αυτή μετεστράφη σε πόλη χριστιανική είναι χαρακτηριστική, παραδειγματική και άκρως διδακτική. Εδώ δεν μπορεί κανείς απολογητής να ισχυριστεί ότι υπήρξε κάποια αυθόρμητη αντίδραση των χριστιανών, εξαιτίας των διωγμών που υπέστησαν από τους εθνικούς. Εδώ υπήρξε σχεδιασμένος, επίμονος, μακροχρόνιος, ανελέητος, ανυποχώρητος αγώνας του αγίου Πορφυρίου, ο οποίος δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει πλήρως και λυσιτελώς τις δυνατότητες της κρατικής βίας και τρομοκρατίας. Για να το πετύχει αυτό έκρινε πρέπον να κολακέψει και να εκμεταλλευτεί για τους σκοπούς του τον φανατισμό, την δεισιδαιμονία, την πνευματική αμβλύτητα και τον αδίσταχτο χαρακτήρα της θεοφιλεστάτης αυγούστας Ευδοξίας, αλλά και την πολιτική μυωπία του ενδόξου αυτοκράτορος Αρκαδίου. Στη συνέχεια δεν παρέλειψε να κολακέψει την χορηγό του κατά τον πλέον κραυγαλέο τρόπο, ονομάζοντας Ευδοξιανή την νεόδμητη εκκλησία του, προς τιμήν της. Επέδειξε απίστευτο σαδισμό πλακοστρώνοντας το χώρο μπροστά στο ναό του με πλάκες από άβατα σημεία του Μαρνείου ιερού του Διός, προκειμένου να εξευτελίσει, να λοιδορήσει, να εξουθενώσει και να εκδικηθεί μικροπρεπώς τους ηττημένους πλέον πιστούς της αρχαίας ελληνικής λατρείας. Δεν παρέλειψε, εκτός από τα αγάλματα και τους αρχαίους ναούς, να κατακαύσει και τα βιβλία. Δεν δίστασε να δεχτεί στους κόλπους της εκκλησίας του τους τρομοκρατημένους εθνικούς, που παρίσταναν τους νεοφώτιστους για να σώσουν τη ζωή τους, την οικογένειά τους και την περιουσία τους. Αλλά δεν έκανε τίποτε περισσότερο από το να εφαρμόσει τις εντολές του Γιαχβέ, όπως καταγράφονται στην Παλαιά Διαθήκη στο Δευτερονόμιο: Εάν δε παρακαλέση σε ο αδελφός σου εκ πατρός σου ή εκ μητρός σου ή ο υιός σου, ή η θυγάτηρ σου, ή η γυνή σου η εν κόλπω σου, ή ο φίλος σου ή ίσος τη ψυχή σου, λάθρα λέγων πορευθώμεν και λατρεύσομεν θεοίς ετέροις… από των Θεών των εθνών… αναγγέλλων αναγγελλείς περί αυτού και η χειρ σου έσται επ΄ αυτώ εν πρώτοις, αποκτείνει αυτόν, και αι χείρες παντός του λαού επ΄ εσχάτω… Εάν δε ακούης εν μια των πόλεών σου λέγοντες πορευθώμεν και λατρεύσομεν Θεοίς ετέροις ανελών ανελείς πάντας τους κατοικούντας εν τη πόλει εκείνη εν φόνω μαχαίρας και τα κτήνη αυτοίς εν στόματι μαχαίρας… Ο Πορφύριος ακολουθούσε πιστά την εβραϊκή παράδοση της ιδεολογικής μονοκρατορίας, όπως την εκφράζει ο προφήτης Ηλίας: Και είπεν Ηλιού προς τον λαόν’ συλλάβατε τους προφήτας του Βάαλ, μηδείς σωθήτω εξ αυτών’ και συνέλαβον αυτούς και κατάγει αυτούς Ηλιού εις τον χείμαρρον Κισσών και έσφαξεν αυτούς εκεί. Όντως, ο Πορφύριος υπήρξε εξαιρετικό παράδειγμα ορθοδόξου αγίου!»

Ο παπάς δεν άντεξε:

«Βλασφημείς!» φώναξε. «Δεν κάθομαι να σε ακούσω άλλο! Αμαρτωλέ!»

Με τα λόγια αυτά εγκατέλειψε το κατάστρωμα και χώθηκε στο αμπάρι του καϊκιού. Ο Κριτίας ατάραχος στράφηκε προς τον κύριο στόχο του, τον Στίλπωνα.

«Πέρα από τους ορθοδόξους υπάρχουν και οι απλοί νοήμονες άνθρωποι, οι οποίοι στο πρόσωπο του Θεσσαλονικέως φανατικού διακρίνουν έναν από τους μεγαλύτερους εγκληματίες κατά της ανθρωπότητος… Αναρωτιέμαι ποιας τάξεως πνευματικός ευνουχισμός χαρακτηρίζει τους σύγχρονους ορθόδοξους απολογητές, τους συντασσόμενους αναφανδόν με τον Πορφύριο και τους ομοίους του και βδελυσσομένους ταυτοχρόνως τον παπισμό. Κυριολεκτικά τους περιγράφει η ρήση της γιαγιάς μου στη Λευκάδα, ο ζήτουλας των αλλωνών τα σακούλια κοιτάζει, τα δικά του δεν τα βλέπει… Δεν βλέπει την εξουσιολαγνεία, το αχαλίνωτο εγώ, την προφανή ψυχική και πνευματική νόσο, τον ανελεήμονα ηγήτορα, τον αδίσταχτο καιροσκόπο, τον επιδέξιο κόλακα, τον λαϊκιστή πολιτικό, που είναι ολοφάνερος πίσω από το τάχα σεμνό και αγιωμένο μοναχικό σχήμα. Τι να τον κάνω που ζούσε ασκητικά και σε όλη του τη ζωή έτρωγε βρεγμένα όσπρια και λάχανα; Σημασία έχει ότι παρήγαγε μισαλλοδοξία, καταστροφή, βαρβαρότητα… Δεν είχε την υπομονή να περιμένει το πλήρωμα του χρόνου προς δικαίωσιν της πίστεώς του, ήταν φανατικός του εδώ και τώρα, της λογικής ότι θα σε σώσω θέλεις δε θέλεις, έστω κι αν χρειαστεί να σε σφάξω, θα σε σώσω οπωσδήποτε! Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη βάρβαρη ορθόδοξη πολιτική και την εξίσου βάρβαρη επιθετικότητα των καθολικών και των προτεσταντών; Υπάρχει, μονάχα στα μυαλά των σύγχρονων απολογητών της ορθοδοξίας, οι οποίοι επιχειρούν να μας πείσουν ότι η νύχτα είναι ολόφωτη μέρα… Αλλά τον ίδιο ακριβώς πολιτισμό με τον Πορφύριο είχαν και οι Οθωμανοί, όταν έσφαζαν τους απίστους και ατίμαζαν τα ιερά τους… Οι καθολικοί κονκισταδόρες όταν με τον σταυρό επικεφαλής εξόντωναν τους ιθαγενείς αμερικανούς… Οι ναζιστές, όταν στο όνομα του ανώτερου ανθρώπου πραγματοποιούσαν το ολοκαύτωμα… Οι σταλινικοί, όταν χάριν του ευτυχισμένου αύριο αφάνιζαν εκατομμύρια ανθρώπους… Οι υπεράνω πάσης υποψίας Εγγλέζοι και Αμερικάνοι, όταν βομβάρδισαν τη Δρέσδη και δολοφόνησαν δεκάδες χιλιάδες Γερμανούς αμάχους, ενώ ο πόλεμος είχε κριθεί οριστικά… Οι Έλληνες κομμουνιστές στην κατοχή, όταν δολοφονούσαν χιλιάδες τάχα αντιδραστικούς… Οι Έλληνες δεξιοί, όταν κατακρεουργούσαν χιλιάδες αριστερούς στα στρατοδικεία, τη Μακρόνησο και αλλού… Οι Εβραίοι, όταν επί χρόνια ποδοπατούν τους Παλαιστίνιους, και οι Παλαιστίνιοι – όσοι αρνούνται στους Εβραίους το δικαίωμα της ύπαρξης… Οι Αμερικανοί, όταν ασχημόνησαν στο Βιετνάμ και σε πολλά άλλα σημεία του πλανήτη και οι Ρώσοι, όταν διέπραξαν το ίδιο στο Αφγανιστάν… Οι μη μου άπτου Ελβετοί, όταν χρηματοδοτούσαν τους ναζί και υπεξαιρούσαν τις καταθέσεις των Εβραίων… Οι Γάλλοι όταν ρήμαζαν την Αλγερία, οι κεμαλικοί Τούρκοι όταν στις αρχές του εικοστού αιώνα πετάλωναν τους χριστιανούς Αρμενίους και Έλληνες, οι χριστιανοί Έλληνες όταν έμπαιναν σε τούρκικα χωριά στη Μικρασία… Οι Ιάπωνες όταν εξανάγκαζαν χιλιάδες αιχμάλωτες να είναι πόρνες για τους στρατιώτες τους… Οι Κινέζοι της μαοϊκής πολιτιστικής επανάστασης… Οι αφρικάνοι Τούτσι που ξεκινάν τον διάλογο με τον αιχμάλωτο Χούτου αφού του κόψουν τα γεννητικά όργανα και τανάπαλιν… Όλοι αυτοί και πολλοί άλλοι ανήκουν στον πολιτισμό του αγίου Πορφυρίου, στον πολιτισμό της βίας, του αίματος, της περιφρόνησης του Άλλου… Συνιστά λογική, ανθρωπιστική και αισθητική ύβριν ότι διανθίζουν πολλές φορές την αποτρόπαιη μισανθρωπία τους με μεγαλόστομες όσο και απατηλές διακηρύξεις περί αγάπης... Σ’ αυτόν τον πολιτισμό συγκαταλέγεται και η καθ’ ημάς Ορθοδοξία, κι ας έχει τόσο μεγάλη ιδέα για τον εαυτό της και το βυζαντινό κλέος της… Και μην επιχειρήσετε κάποιον νεοφανή συγκρητισμό, να διαλέξετε από την ορθοδοξία ό,τι σας βολεύει, ό,τι σας μοιάζει ευγενές ή πνευματικό. Στοιχειώδης πνευματική αξιοπρέπεια επιβάλλει να σηκώσετε το καλάθι όπως είναι. Όλο ή ουδέν!»

Ο πληθωρικός Κριτίας είχε πάρει παραμάζωμα τον μάλλον ντροπαλό Στίλπωνα, ο οποίος ωστόσο συγκεντρώθηκε και προσπάθησε να αντεπιτεθεί.

«Ως χριστιανοί δεν είναι ανάγκη να απολογούμαστε για το πώς εξελίχθηκε ο χριστιανισμός στα χέρια ορισμένων χριστιανών αυτοκρατόρων και μοναχών!»

Ο Κριτίας τον ατένισε ήρεμα.

«Αυτό σημαίνει έλλειψη στοιχειώδους ευαισθησίας εκ μέρους σας» είπε.

«Μα τι θέλετε επιτέλους να κάνουμε;» ρώτησε εκνευρισμένος πια ο Στίλπων.

«Να σας πω αμέσως. Κατ΄ αρχάς να παραδεχθείτε την αλήθεια, για τον τρόπο επιβολής του χριστιανισμού, την οποία αλήθεια πρέπει να μαθαίνουν οι Έλληνες μαθητές στα σχολεία τους, από τα οποία, επιπλέον, πρέπει να λείψουν ο κραυγαλέος προσηλυτισμός στη συγκεκριμένη θρησκεία. Στη συνέχεια να ζητήσετε ένα ταπεινό συγγνώμη για τα τετελεσμένα εγκλήματα εις βάρος των ανθρώπων, της τέχνης και του πνεύματος. Να αποβάλλετε από τη λατρεία σας τα αναθέματα και τις κατάρες κατά των Ελλήνων φιλοσόφων και διδασκάλων αλλά και των διψώντων την ελληνική σκέψη. Τέλος να αναγνωρίσετε το δικαίωμα ύπαρξης και ελευθερίας στις όποιες άλλες χριστιανικές, ισλαμικές, βουδιστικές κλπ ομολογίες και σέχτες, αυτοπεριοριζόμενοι αυστηρά στην πνευματική αντιπαράθεση και παραιτούμενοι από την πολιτική χείρα του κράτους, την οποία εξακολουθείτε να χρησιμοποιείτε αδίσταχτα, όπως έκανε και ο άγιος Πορφύριος. Να συμφωνήσετε με χριστιανική ταπεινότητα ότι η ετσιθελική εισβολή στις κορυφαίες στιγμές του βίου των πολιτών, όπως στο θέμα της καύσης των νεκρών, πρέπει να σταματήσει πάραυτα. Είναι πολλά όλα αυτά;»

Ο Στίλπων μουρμούρισε «πάω κάτω» και αποχώρησε εσπευσμένα για το αμπάρι. Ο Κριτίας με κοίταξε δήθεν απολογητικά και είπε αθώα «μα τι να κάνω, να μην τους τα λέω;»

Τον ατένισα γελώντας με την καρδιά μου μέσα στο ανεμόβροχο. Συλλογιζόμουν ότι δε μπορεί ένας ψυχρός οπορτουνιστής και καιροσκόπος, όπως παρουσίαζε ο ίδιος τον εαυτό του, να απασχολεί τη σκέψη του με τέτοια θέματα, μάλλον η αντίδρασή του στην αποτυχία της αριστεράς τον οδηγούσε στη δημιουργία ενός σκληρού κελύφους που προστάτευε την ευαισθησία του. «Μπορεί και όχι…» σκεφτόμουν, «δε μπορώ να βγάλω συμπέρασμα με δαύτον!». Αποφάσισα να τον τσιγκλίσω:

«Δε φανταζόμουν ότι ο μαρξιστής θα μεταμορφωνόταν τόσο γρήγορα σε παγανιστή ή πολυθεϊστή…»

Ο Κριτίας ξέσπασε σε ομηρικά γέλια.

«Διάλε πάρτονε!» είπε στη Λευκαδίτικη διάλεκτο. «Παγανιστής εγώ, μωρέ; Πολυθεϊστής είπες; Εντάξει, αστειεύεσαι, καταλαβαίνω πως έχεις μπερδευτεί με όσα άκουσες από το στόμα μου αυτές τις μέρες… Η αλήθεια είναι πως αν μπορούσα να μεταφερθώ σε μια ελληνική πόλη της αρχαιότητας θα ήμουν αυτόματα και αναπότρεπτα καταδικασμένος, απόβλητος, ακριβώς όπως αν βρισκόμουν σε μια θεοκρατική πόλη της λατινικής ή της ορθόδοξης θεοκρατίας…»

Τον αντίκριζα ξαφνιασμένος, για μια ακόμα φορά.

«Θα σου εξηγήσω… Στην αρχαία Ελλάδα πολίτης ήταν μονάχα εκείνος που συμμετείχε στη θρησκευτική ζωή της πόλης. Η συμμετοχή στη λατρεία σήμαινε αναγνώριση των αστικών και πολιτικών δικαιωμάτων του άντρα. Στη Σπάρτη, ας πούμε, όποιος δεν έπαιρνε μέρος στα δημόσια γεύματα, που ολοκλήρωναν τη θρησκευτική πράξη, διαγραφόταν από την τάξη των πολιτών. Στην Αθήνα, όποιος δεν συμμετείχε στις λατρευτικές τελετές προς τιμήν των θεών, έχανε τα δικαιώματά του. Στη Ρώμη, για να έχεις πολιτικά δικαιώματα, έπρεπε να παίρνεις μέρος στις ιερές τελετές του εξαγνισμού, αλλιώς ήσουν απόβλητος. Με άλλα λόγια, στην περίφημη ελληνική δημοκρατία πολίτης ήταν μόνον εκείνος που δεχόταν ανεπιφύλακτα τους πατρώους θεούς και τη λατρεία τους - ή παρίστανε ότι τους δέχεται. Αυτή η λεπτομέρεια ήταν που ξεχώριζε τον πολίτη από τον ξένο, τον μέτοικο, ο οποίος ουσιαστικά δεν είχε δικαιώματα. Αυτή η πολιτική πρακτική της αποδοχής μέσω της θρησκείας είναι που συνδέει τον αρχαίο ελληνικό κόσμο με τον ιουδαϊσμό και τον χριστιανισμό! Η αναίρεση αυτής της πρακτικής αναδεικνύεται από τον Διαφωτισμό, ως ύψιστη κατάκτηση της ανθρωπότητας…»

«Μα γιατί οι ελευθερόφρονες Έλληνες ακολουθούσαν αυτήν την πρακτική;»

«Μας το αποκαλύπτει ο Δημοσθένης. Έπρεπε, κατ΄ αυτόν, να τηρήσουν την αγνότητα των θυσιών, δια του αποκλεισμού κάθε ξένου ή μιασμένου – προφανώς και όποιου πολίτη δεν είχε τη διάθεση να θυσιάζει ή να προσεύχεται στον Ασκληπιό ή τους Καβείρους… Οι δούλοι βέβαια μπορούσαν να συμμετέχουν στη λατρεία ορισμένες φορές, μέσω της ιδιότυπης σχέσης τους με την οικογένεια του κυρίου τους. Φυσικά οι Έλληνες δεν ήταν ακραίοι φανατικοί και δεν είχαν σε καμιά περίπτωση τον πολιτικό ριζοσπαστισμό των Εβραίων ή των χριστιανών. Ο Αλέξανδρος, για παράδειγμα, σεβάστηκε απόλυτα το θρησκευτικό φρόνημα των λαών που κατάκτησε – και οι Ρωμαίοι εθνικοί ακολούθησαν σε γενικές γραμμές την ίδια πολιτική. Αυτή η πρακτική βέβαια εξακολούθησε να ισχύει παντοδύναμη σε κάθε πρακτική κοινοτισμού ανά τους αιώνες – και παρατηρείται εξίσου σαφής στις σύγχρονες κοινότητες, τις θρησκευτικές σέχτες δηλαδή, με ή χωρίς προσωπείο… Εξαιρούνται οι ελάχιστες οικολογικές ή εναλλακτικές, που είναι κληρονόμοι των καλύτερων παραδόσεων του Διαφωτισμού»

Παρατήρησα ότι έχει μια ιδιαίτερη έφεση να πειράζει τους χριστιανούς. Το παραδέχτηκε.

«Αλλά μη νομίζεις ότι έχει νόημα, στην πραγματικότητα και οι πιο αξιόλογοι από δαύτους δεν ακούνε τι τους λες, είδες τον Στίλπωνα πως την κοπάνισε και χώθηκε στο αμπάρι… Να σου αφηγηθώ ένα πρόσφατο περιστατικό… Τον ξέρεις τον Μαρδόνιο, τον αρχιπασόκο συνάδελφό μου. Προ καιρού περνούσε κρίση χριστιανικότητας και διάβαζε τακτικά τη Βίβλο. Ένα πρωί στο κυλικείο της Νομικής μου πετάει ξαφνικά - ο Θεός είναι σκληρός με τους απίστους! Τον κοίταξα αναρωτώμενος μήπως τον πείραξαν τα τέσσερα σάντουιτς που είχε καταβροχθίσει, αλλά συνέχισε απτόητος να μου εξηγεί πως ο Θεός έδωσε εντολή στον Μωυσή να πολιορκήσει την άπιστη πόλη Τάδε, και να σφάξει όλους τους κατοίκους της, όπερ και εγένετο. Του απάντησα ότι αυτό αποκλείεται. Ο Μαρδόνιος επέμενε – αφού το διέταξε ο Κύριος! Του είπα πως θεωρώ απίθανο οι Εβραίοι να έσφαξαν το εμπόρευμα, δηλαδή τις γυναίκες, τουλάχιστον τις παρθένες και τα παιδιά. Δεν ήθελε ν΄ ακούσει κουβέντα, αλλά πλάκωσαν κάποιοι αριστεριστές και αλλάξαμε θέμα. Όταν τον συνάντησα λίγες μέρες αργότερα στο αμφιθέατρο, ήρθε κοντά μου με πεσμένα αυτιά. Είχες δίκιο μου λέει, - δεν έσφαξαν τις παρθένες, τις πούλησαν… ‘Ηταν στεναχωρημένος ο κερατάς, η χριστιανική του μονομέρεια δεν μπορούσε να αποδεχτεί το γεγονός ότι όταν είσαι έμπορος και πρακτικός άνθρωπος, δεν κάνεις τόσα έξοδα, πολιορκία, απώλειες ανδρών κλπ, χωρίς πρακτικό όφελος, δεν πάει να λέει ό,τι θέλει ο Γιαχβέ! Και να σκεφτείς ότι είναι από τους πλέον έξυπνους και διαβασμένους πασόκους…»

Ρώτησα αν ο Μαρδόνιος μετά τη βιβλική τους σύγκρουση είχε βάλει νερό στο χριστιανικό του κρασί.

«Σοβαρά μιλάς; Ούτε κατά διάνοιαν! Επειδή όμως είναι γάτος με πέταλα, φαντάζομαι ότι θα προσέχει από δω και πέρα και τις μικρολεπτομέρειες της Βίβλου, όχι μονάχα τα σημεία στίξης στα κείμενα του Συνταγματικού Δικαίου…».

«Αναρωτιέμαι μέχρι που φτάνει η αρχαιολατρία σου…»

«Μέχρι εκεί που η αντίληψή μου για την δημοκρατία, την ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια μπορεί να συμπλέει με την ελληνική παράδοση» είπε σοβαρά ο Κριτίας, «δηλαδή σε μεγάλο βαθμό, αλλά όχι ολοκληρωτικά… έχει και ο σύγχρονος κόσμος τις κατακτήσεις του, δηλαδή η Δύση, με τη μεγάλη και ολοζώντανη παράδοση του Διαφωτισμού… και των σοσιαλιστικών κινημάτων, με την άδειά σου!»

Ήμουνα πια πολύ μουσκεμένος και παγωμένος για να συνεχίσω. Άλλαξα θέμα.

«Πότε παίρνεις πτυχίο;»

«Στις εννέα Ιανουαρίου δίνω το τελευταίο μάθημα»

«Σε περιμένουν δηλαδή τρεις δύσκολες μέρες»

«Μπα. Είμαι ήδη έτοιμος για το τελευταίο δεκάρι» είπε αδιάφορα, «τι νομίζεις ότι έκανα τόσες μέρες στο Άγιον Όρος, όταν δεν είχαμε αυτές τις σύντομες συζητήσεις;»

Από μακριά φάνηκε η Ουρανούπολη.

3 Comments:

At 6:17 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Πές τα, Χρυόστομε!

 
At 6:20 μ.μ., Anonymous Ανώνυμος said...

Πράγματα εν πολλοίς άγνωστα και στους μορφωμένους, πολύ περισσότερο στο ευρύ κοινό, και επιπλέον πολύ καλογραμμένα. Θα ήθελα να ξέρω την πηγή της ιστορίας του Αγίου Πορφυρίου και της δράσης του στη Γάζα.

 
At 10:46 μ.μ., Blogger Πάνος said...

Πηγή, το βιβλίο ενός γνωστού μου αγιορείτη (δεν αναφέρεται τ' ονομά του στην έκδοση):

Ο Βίος του Αγίου Πορφυρίου, Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ.

έχει το αρχαίο κείμενο + μετάφραση + πολύ επιμελλημένα σχόλια.

 

Δημοσίευση σχολίου

<< Home